Văn bản tài liệu

Tham luận của tổ Ngữ Văn, Trường THCS Nguyễn Thị Minh Khai 

-------------

         Tổ ngữ văn chúng tôi xin được trình bày một số ý kiến về việc đổi mới phương pháp dạy học và những kết quả đạt được trong thời gian qua. Theo tôi, để hoạt động chuyên môn thực sự có hiệu quả người giáo viên cần xác định nhiệm vụ cụ thể cho từng khâu trong quá trình dạy học.

         Trước hết, là việc thực hiện chương trình và kế hoạch dạy học theo quy định của Bộ, ngành. Ở đây người giáo viên cần lưu ý đặc biệt đến việc dạy học theo chuẩn kiến thức, kỹ năng bộ môn .

        Thứ hai, người giáo viên cần quan tâm đặc biệt tới việc soạn bài theo hướng đổi mới, phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh. Làm sao để giáo viên là người tổ chức, điều khiển, hướng dẫn cho học sinh chủ động chiếm lĩnh tri thức. Muốn vậy theo tôi khâu quan trọng là định hướng soạn bài và hệ thống câu hỏi tổ chức dạy học như thế nào? 

          Giáo viên cần thiết kế bài giảng khoa học, sắp xếp hợp lí hoạt động của thầy và trò, hệ thống câu hỏi hợp lí, lô gích không làm phá vỡ tính chỉnh thể, thống nhất của bài học; cần tập trung vào trọng tâm, tránh nặng nề, quá tải (nhất là với bài dài, bài khó, bài nhiều đơn vị kiến thức mới); Chú trọng đến bồi dưỡng năng lực suy nghĩ, vận dụng sáng tạo kiến thức đã học, tránh thiên về ghi nhớ máy móc. Câu hỏi cần rõ ràng, cụ thể, có sức khái quát cao và có sự phân hóa cho từng đối tượng học sinh (tái hiện, nhận diện cho học sinh yếu và trung bình, phát hiện, phân tích cho học sinh khá, và khái quát, đánh giá cho học sinh giỏi) để giờ học thực sự hấp dẫn sinh động, cuốn hút.

          Thứ ba là, việc thực hiện giờ dạy trên lớp. Cốt lõi của đổi mới dạy học là phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh mà đổi mới phương pháp dạy học sẽ là khâu đột phá. Để thực hiện được điều đó giáo viện cần tổ chức hoạt động học đa dạng cho học sinh, thực hiện linh hoạt các khâu lên lớp từ kiểm tra bài cũ, dạy học kiến thức mới, ôn luyện, củng cố, nâng cao kiến thức đã học, đến việc kiểm tra, đánh giá bước đầu việc nắm kiến thức của học sinh ngay trên lớp. Giáo viên nên chú ý đến sự kết hợp các phương pháp dạy học đa dạng như đàm thoại, gợi mở; dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề, hoạt động nhóm của học sinh có thể nhóm theo bàn, theo dãy bàn, theo tổ, …giờ dạy sẽ sinh động, hấp dẫn, tránh nhàm chán. Chuẩn bị tốt các trang thiết bị phục vụ cho việc dạy học như: Phiếu học tập, máy chiếu, bảng phụ, nam châm, tư liệu, tranh ảnh…Giáo viên cũng cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học coi đó là công cụ hỗ trợ tích cực cho hoạt động dạy học có hiệu quả nhưng cũng không nên lạm dụng công nghệ thông tin biến nó thành phương tiện dạy học chính yếu,... Ta cũng không nên tầm thường hoá việc ứng dụng công nghệ thông tin, nhiều người quan niệm trang trình chiếu chẳng qua là thay bảng đen, thậm chí không bằng bảng đen vì giáo viên không được viết, xoá thoải mái. Tránh dạy học ứng dụng công nghệ thông tin nhưng cuối cùng học sinh chẳng ghi được gì, không thu nhận được kiến thức gì quan trọng ngoài sự thú vị một cách chung chung.

            Đối với phần củng cố kiến thức, GV tổ chức các hình thức game show như ô chữ, đố vui, tìm từ khóa hoặc ứng dụng bài tập… để HS khắc sâu kiến thức đã học với tinh thần “Vui để học”.

           Riêng phần dặn dò, GV cho HS ghi hướng dẫn, phân công công việc, tìm tư liệu, hình ảnh… cho tiết học sau của từng nhóm, từng cá nhân (nhớ kiểm tra lại công việc đã giao ở tiết sau).

            Để giờ dạy hấp dẫn giáo viên cần sử dụng ngôn ngữ chuẩn xác, trong sáng, sinh động, ngắn gọn, dễ hiểu, tác phong thân thiện, gần gũi, coi trọng việc khuyến khích, động viên học sinh học tập, tạo hứng thú thực sự cho các em bởi vì nhà giáo không đơn thuần là người nhồi nhét kiến thức cho học sinh mà đó là công việc của người khơi dậy ngọn lửa trong tâm hồn các em.

             Giáo viên cũng cần chú ý đến việc dạy học sát đối tượng trong đó coi trọng bồi dưỡng học sinh khá giỏi và giúp đỡ học sinh yếu kém trong từng tiết dạy.

            Thứ tư là, kiểm tra, đánh giá. Đây là khâu cuối cùng của quá trình dạy học và có vai trò hết sức quan trọng, nó không chỉ phản ánh kết quả dạy học của cả giáo viên và học sinh mà còn tác động mạnh tới các khâu khác của quá trình dạy học. Nếu chỉ đổi mới chương trình, sách giáo khoa, đổi mới phương pháp mà không đổi mới kiểm tra, đánh giá thì đổi mới sẽ không hiệu quả.

           Đề kiểm tra phải bám sát chuẩn kiến thức, kĩ năng. Phải thể hiện ba mức độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng. Đề kiểm tra cần mang tính phân hoá học sinh, phải vừa sức với học sinh, cần bám sát chương trình, nội dung học tập và sách giáo khoa.

            Nên chú trọng đến dạng câu hỏi mở để có thể phát huy tối đa khả năng tư duy, liên tưởng, sáng tạo, chính kiến cá nhân của học sinh, nhất là đối với môn ngữ văn…Giáo viên cũng nên đa dạng hình thức kiểm tra đánh giá không chỉ thầy đánh giá trò mà còn là trò đánh giá trò, trò tự đánh giá mình, trò đánh giá thầy,…

          Nói chung, để có một giờ dạy thực sự hiệu quả, hấp dẫn, sinh động người giáo viên cần có nền tảng kiến thức vững vàng, kĩ năng ứng xử sư phạm linh hoạt muốn vậy cần không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ qua hình thức tự học, tích cực dự giờ đồng nghiệp, tích cực tham dự các lớp bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ. Nhưng hơn hết theo tôi để việc dạy học của giáo viên thành công người thầy cần có cái “Tâm” với nghề, bởi thầy giáo mà thiếu chữ “Tâm” thì không thể giáo dục người khác được.

             Về vai trò của người học

Trước đây HS học theo lối thụ động, phụ thuộc hoàn toàn vào GV. Vào lớp, HS chỉ biết nghe GV giảng và chép theo những gì GV đọc. Thi thoảng các em cũng tham gia xây dựng bài mới nhưng không có thói quen thảo luận, làm việc nhóm. Với việc đổi mới hình thức dạy và học hiện nay các em không còn xa lạ với việc sinh hoạt nhóm nữa, thậm chí các em còn rất thích.

HS còn phải tự học tự rèn ở nhà. Trước khi đến lớp, HS phải đọc bài mới trong SGK, gạch dưới những ý chính, trả lời một số câu hỏi gợi ý của GV hoặc câu hỏi trong SGK vào vở bài soạn. Nếu có thắc mắc thì ghi lại bảng câu hỏi để vào lớp trao đổi nhóm hoặc hỏi thầy cô. Có như vậy HS mới chủ động hơn trong việc xây dựng và tiếp thu bài mới. GV chốt lại và nhấn mạnh trọng tâm nội dung bài học để học sinh tự ghi bài. Trên lớp các em phải thực hiện phương châm: “Tai nghe, tay viết, mắt nhìn, óc suy nghĩ”.

Với tất cả nội dung trên, việc tổ chúng tôi đã làm được là:

Khi kiểm tra các nhóm đều thống nhất ra những câu hỏi có tính gợi mở để phát huy trí lực HS, nhất là các em khá giỏi. Bên cạnh đó các em có học lực yếu, trung bình sẽ có những câu hỏi dễ hơn để có thể làm bài được. Đề nào cũng có một câu đánh giá, nhận diện HS giỏi bộ môn.

Các em rất thích sinh hoạt nhóm, mỗi khi nhóm nào được trình bày phần bài làm của mình lên trước lớp là các em rất thỏa mãn, phấn khởi vì nếu đúng sẽ được điểm tốt.

Để tránh lối dạy đọc chép, trong giờ văn học chúng tôi cho các em vừa nghe giảng vừa gạch dưới những dẫn chứng từ SGK mà cô giáo hoặc các bạn phát hiện, rồi dựa vào đó rút ra những nhận xét, đánh giá chung khi sinh hoạt nhóm, GV chọn một ý trả lời hay, đúng nhất để các em ghi vào vở, chỉ cần đúng ý không nhất nhất phải đúng lời.

HS vẽ bản đồ tư duy rất tốt và cũng thích vẽ. Có thể vẽ cá nhân hoặc nhóm, vẽ nhóm thì có chất lượng hơn.

Bên cạnh những kết quả trên cũng còn có những điều chúng tôi chưa làm được:

Các GV trong tổ còn hạn chế về công nghệ thông tin nên việc xử lí bài giảng còn chậm chạp. Chưa có phương tiện để vẽ bảng đồ tư duy trên bài giảng ppt. HS chưa chịu khó đọc các văn bản trước ở nhà (nhất là các em yếu) nên ảnh hưởng đến thời gian 45 phút dạy trên lớp.

Tổ tôi có những ý kiến đề xuất như sau:

Đề nghị thường xuyên mở các lớp tập huấn, tổ chức hội thảo, hội giảng về giáo án điện tử có chất lượng cho giáo viên biết và chưa biết ứng dụng công nghệ thông tin để mở rộng tầm nhìn.

Đặc biệt chú trọng đến phương pháp thiết kế bài giảng điện tử và phương pháp sư phạm khi trình chiếu bài giảng.

Điều kiện cơ sở vật chất để đáp ứng yêu cầu ĐMPPDH cũng chưa được đảm bảo như phòng dạy ppt quá ít, đèn chiếu cũng ít lại hư hỏng nhiều. Các lớp học đã có bảng sinh hoạt nhóm nhưng còn thiếu nam châm, thước kẻ.

          Và cuối cùng, chúng tôi muốn kết thúc bài tham luận còn nhiều khiếm khuyết của mình bằng một kì vọng cao hơn núi, sâu hơn biển, dành cho sự nghiệp trồng người, cũng là để chúng ta thêm tự hào về sự nghiệp ta đang gắn bó và con đường rất dài mà chúng ta đang phải đi để đến đỉnh vinh quang, là nếu những người Thầy gieo vào nghề nghiệp mình những hạt mầm điều hay lẽ phải, sẽ nuôi cho đời những cây trái xanh tươi./.

                                                                                     Bài: Hoàng Vân